أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

117

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

بدر مطعم عدى از پيش من برافتاد بنيزهء از پشت مركبش بيفكندم چنان كه برنخاست و گفتم : و اللّه لا تخاصمنا فى اللّه بعد هذا ، بخداى كه پس ازين با مادر حقّ خداى خصومت مكنى اينست طرفى از قصّه ، و شرح سياقت آن در كتب مغازى مشروح باشد : [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيه 124 ] إِذْ تَقُولُ لِلْمُؤْمِنِينَ أَ لَنْ يَكْفِيَكُمْ أَنْ يُمِدَّكُمْ رَبُّكُمْ بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ ( 124 ) ياد كن اى محمّد چون ميگفتى مؤمنان را كه : آيا كفايت نيست شما را كه خداى تعالى مددى مىكند شما را بسه هزار فرشته [ مُنْزَلِينَ ] فرو فرستادگان نصرت بر مؤمنان يا فرو فرستاده از بهر نصرت مؤمنان خلاف كرده‌اند تا اين كى بود و چگونه بود قتاده گفت : روز بدر بود كه خداى تعالى مدد فرستاد مسلمانان را بهزار فرشته نخست بار حيث قال : « فَاسْتَجابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُمْ بِأَلْفٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُرْدِفِينَ » آنگه ايشان را بسه هزار كرد حيث قال : « بِثَلاثَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُنْزَلِينَ » آنگه ايشان را پنج هزار كرد حيث قال : « بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ » و پنج هزار مشروط بود بصبر و تقوى ، مؤمنان آن بجاى آوردند خداى تعالى اين مدد پنج هزار بفرستاد و حسن بصرى گويد : اين پنج هزار هميشه يار مؤمنانند تا بقيامت شعبى گفت : روز بدر كرز بن جابر النجارى خواست تا با لشكرى بمدد مشركان شود رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بدانست سخت آمد او را ، خداى تعالى اين آيت فرستاد و گفت : كفايت نباشد شما را كه اگر او بيايد بمدد مشركان من شما را مدد فرستم بسه هزار فرشته ، او نيامد و خداى تعالى مدد نفرستاد و همان هزار بود كه اوّل فرستاد . [ سوره آل‌عمران ( 3 ) : آيات 125 تا 126 ] بَلى إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا يُمْدِدْكُمْ رَبُّكُمْ بِخَمْسَةِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِكَةِ مُسَوِّمِينَ ( 125 ) وَ ما جَعَلَهُ اللَّهُ إِلاَّ بُشْرى لَكُمْ وَ لِتَطْمَئِنَّ قُلُوبُكُمْ بِهِ وَ مَا النَّصْرُ إِلاَّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ ( 126 ) آنگه گفت : آرى اگر صبر كنيد بر جهاد و متابعت فرمان خداى كنيد و رسول ، شما را مدد فرستد به پنج هزار فرشتهء نشان كرده از بهر حرب ، گفتند كه : أ لن يكفيكم ان يمدّكم ربّكم بثلاثة آلاف ، روز بدر بود و اين وعده مشروط بود بصبر و تقوى ، روز احد چون بجاى نياوردند خداى تعالى نفرستاد و در معنى [ وَ يَأْتُوكُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ ] دو قول است يكى